Chùa Thiên Mụ được xem như là “linh hồn” của vùng đất cố đô. Nằm bên bờ Hương Giang thơ mộng, ngôi chùa cổ kính có niên đại 400 năm và là địa điểm nhất định phải ghé thăm khi tới Huế
1. Giới thiệu về chùa Thiên Mụ
Địa chỉ Chùa Thiên Mụ
Chùa Thiên Mụ được tọa lạc trên con đường Nguyễn Phúc Nguyên, đỉnh đồi Hà Khê, phường Hương Long, bờ Bắc sông Hương. Nằm trên đỉnh đồi Hà Khê, trung tâm thành phố Huế khoảng 6km, trên bờ tả ngạn sông Kim Trà hay Linh Giang tức là sông Hương bây giờ.
Hướng về dãy Trường Sơn hùng vĩ, còn mang những tên Hương Oản, Uyển Sơn huyền bí, được xem như điểm sơn triều thủy tụ giữa sông và núi, nơi phát xuất một nền văn hóa Phú Xuân phong phú lưu truyền mấy trăm năm.
Ý nghĩa của tên gọi
Trước kia, Chùa Thiên Mụ có tên là Thiên Mụ Sơn. Cho tới năm 1862, dưới thời vua Tự Đức, để cầu mong có con nối dõi, nhà vua sợ chữ “Thiên” phạm đến Trời nên cho đổi từ “ Thiên Mụ” thành “ Linh Mụ” ( hay “ Bà mụ linh thiêng” )
Vấn đề kiêng cữ như đã nêu chỉ diễn tiến từ năm Nhâm Tuất (1862) cho tới năm Kỷ Tỵ (1869). Sau đó, người dân thoải mái gọi hai tên: chùa Thiên Mụ và chùa Linh Mụ. Vì rằng từ “Linh” đồng nghĩa với “Thiêng”, âm người Huế khi nói “Thiên” nghe tựa “Thiêng” nên khi người Huế nói “Linh Mụ”, “Thiên Mụ” hay “Thiên Mụ” thì người nghe đều hiểu là muốn nhắc đến ngôi chùa này.
Chùa thiên mụ thờ ai?
Giống như nhiều ngôi chùa khác trên cả nước, chùa Thiên Mụ thành phố Huế thờ Đức Phật Thích Ca và các vị La Hán, Quan Âm… Mọi người thường đến đây lễ Phật, thắp hương cầu may mắn, bình an cho bản thân và gia đình
Không chỉ vậy, những ngày mồng 1, rằm hay lễ Phật Đản, Tết nguyên tiêu, nguyên đán,… chùa cũng có nhiều hoạt động.
2. Lịch sử hình thành
Sự tích chùa Thiên Mụ
Trước thời điểm khởi lập chùa, trên đồi Hà Khê có ngôi chùa cũng mang tên Thiên Mỗ hoặc Thiên Mẫu, là một ngôi chùa của người Chăm.
Truyền thuyết kể rằng, khi chúa Nguyễn Hoàng vào làm Trấn thủ xứ Thuận Hóa kiêm trấn thủ Quảng Nam, ông đã đích thân đi xem xét địa thế ở đây nhằm chuẩn bị cho mưu đồ mở mang cơ nghiệp, xây dựng giang sơn cho dòng họ Nguyễn sau này.
Trong một lần rong ruổi vó ngựa dọc bờ sông Hương ngược lên đầu nguồn, ông bắt gặp một ngọn đồi nhỏ nhô lên bên dòng nước trong xanh uốn khúc, thế đất như hình một con rồng đang quay đầu nhìn lại, ngọn đồi này có tên là đồi Hà Khê. Và Chúa Nguyễn Hoàng quyết định cho xây dựng Chùa Thiên Mụ bên bờ sông Hương với thế long hồi cố tổ khoa địa lý phong thuỷ
Năm 1719, Bảng Trung Hầu Nguyễn Khoa Chiêm (1659-1736) đã có viết trong cuốn Nam triều công nghiệp diễn chí : ” ….Đêm hôm ấy bỗng có một người đàn bà trông thể sắc thì còn trẻ, nhưng mày tóc bạc phơ, mình vận áo đỏ quần xanh ngồi dưới chân đồi than vãn, rồi cất tiếng to : đời sau nếu có bậc quốc chủ muốn bồi đắp mạch núi để làm mạch cho Nam triều, thì nên lập chùa thờ Phật, cầu thỉnh linh khí trở về nơi núi này để phúc dân giúp nước, tất không có gì phải lo…Người đàn bà ấy nói xong liền biến mất….”
Chùa Thiên Mụ được xây dựng vào năm nào?
Chùa Thiên Mụ chính thức khởi lập năm Tân Sửu 160, đời Chúa Tiên – Nguyễn Hoàng
Dưới thời chúa Quốc -Nguyễn Phúc Chu (1691-1725) theo đà phát triển và hưng thịnh của Phật giáo xứ Đàng Trong, chùa được xây dựng lại quy mô hơn. Năm 1710, chúa Quốc cho đúc một chiếc chuông lớn,nặng tới trên hai tấn, gọi là Đại Hồng Chung, có khắc một bài minh trên đó.
Đến năm 1714, Chúa Quốc lại cho đại trùng tu chùa với hàng chục công trình kiến trúc hết sức quy mô như điện Thiên Vương, điện Đại Hùng, nhà Thuyết Pháp, lầu Tàng Kinh, phòng Tăng, nhà Thiền… mà nhiều công trình trong số đó ngày nay không còn nữa.
Chúa Quốc còn đích thân viết bài văn, khắc vào bia lớn (cao 2m60, rộng 1m2) nói về việc xây dựng các công trình kiến trúc ở đây, việc cho người sang Trung Quốc mua hơn 1000 bộ kinh Phật đưa về đặt tại lầu Tàng Kinh, ca tụng triết lý của đạo Phật, ghi rõ sự tích Hòa thượng Thạch Liêm – người có công lớn trong việc giúp chúa Nguyễn chấn hưng Phật giáo ở Đàng Trong. Bia được đặt trên lưng một con rùa đá rất lớn, trang trí đơn sơ nhưng tuyệt đẹp.
Với cảnh đẹp tự nhiên và quy mô được mở rộng ngay từ thời đó, chùa Thiên Mụ đã trở thành ngôi chùa đẹp nhất xứ Đàng Trong. Trải qua bao biến cố lịch sử, chùa Thiên Mụ đã từng được dùng làm đàn Tế Đất dưới triều Tây Sơn (khoảng năm 1788), rồi được trùng tu tái thiết nhiều lần dưới triều các vua nhà Nguyễn.
Năm 1844, nhân dịp mừng lễ “bát thọ” của bà Thuận Thiên Cao Hoàng hậu (vợ vua Gia Long, bà nội của vua Thiệu Trị), vua Thiệu Trị kiến trúc lại ngôi chùa một cách quy mô hơn: xây thêm một ngôi tháp bát giác gọi là Từ Nhân (sau đổi là Phước Duyên), đình Hương Nguyện và dựng 2 tấm bia ghi lại việc dựng tháp, đình và các bài thơ văn của nhà vua.
3. Vẻ đẹp của ngôi chùa
Chùa Thiên Mụ được xếp vào 20 thắng cảnh đất Thần Kinh với bài thơ Thiên Mụ chung thanh do đích thân vua Thiệu Trị sáng tác và được ghi vào bia đá dựng gần cổng chùa
Thiên Mụ Chung Thanh Cao cương cổ sát trấn điền xuyên
Nguyệt tướng thường viên tự tại thiên
Bách bát hồng thanh tiêu bách kết
Tam thiên thế giới tỉnh tam duyên
Tăng hoằng ngọ nhật u minh cảm
Liêu lượng dần tiêu đạo vị huyền Phật tích
Thánh công thùy hải vũ
Thiện nhân phúc quả phổ cai diên.
Dịch thơ:
Tiếng Chuông Thiên Mụ Trên bến gò xưa chùa lập ra
Bên trời tự tại mãi Gương Nga
Tiếng ngân trăm tám tan trăm oán
Thế giới ba ngàn giải nợ ba
Chuông động giữa trưa miền tối
Kinh gieo canh sớm đạo tăng gia
Truyền công Phật Thánh tràn non nước
Nhân quả ươm lành khắp chốn xa
Công trình kiến trúc độc đáo
Ngoài những công trình kiến trúc như tháp Phước Duyên, điện Đại Hùng, điện Địa Tạng, điện Quan Âm… cùng bia đá, chuông đồng, chùa Thiên Mụ ngày nay còn là nơi có nhiều cổ vật quý giá không chỉ về mặt lịch sử mà còn cả về nghệ thuật. Những bức tượng Hộ pháp, tượng Thập Vương, tượng Phật Di Lặc, tượng Tam Thế Phật… hay những hoành phi, câu đối ở đây đều ghi dấu những thời kỳ lịch sử vàng son của chùa Thiên Mụ.
Dù đã trải qua khá nhiều lần tu sửa. Nhưng sau mỗi lần sửa quy mô ngôi chùa lại được cải thiện, trở thành ngôi chùa có kiểu kiến trúc ấn tượng. Không giống như các ngôi chùa bình thường khác, ở đây các công trình nằm tách rời nhau tạo nên tổng thể hài hòa trên đồi An Khê.
Phong cảnh nên thơ
Không chỉ gây ấn tượng với kiểu kiến trúc cổ kính, uy nghiêm. Chùa Thiên Mụ Huế còn khiến du khách lưu luyến với khung cảnh nên thơ nơi đây. Khi nhìn từ xa, tổng thể ngôi chùa giống như một con rồng khổng lồ cõng trên lưng tòa tháp, đầu cúi xuống sông Hương.
Trong khuôn viên của chùa là cả một vườn hoa cỏ được chăm sóc vun trồng hàng ngày. Ở đó, hòn non bộ của vị tổ nghề hát tuồng Việt Nam là Đào Tấn được đặt gần chiếc xe ô tô – di vật của cố Hòa thượng Thích Quảng Đức để lại trước khi châm lửa tự thiêu để phản đối chính sách đàn áp Phật giáo của chế độ Ngô Đình Diệm năm 1963.
Cuối khu vườn là khu mộ tháp của cố Hòa thượng Thích Đôn Hậu, vị trụ trì nổi tiếng của chùa Thiên Mụ, người đã cống hiến cả cuộc đời mình cho những hoạt động ích đạo giúp đời.
4. Tham quan gì ở Chùa Thiên Mụ
Cổng tam quan
Đây là điểm đầu tiên mà bạn sẽ bước chân qua đầu tiên trước khi vào chùa. Cổng Tam Quan chùa Thiên Mụ gồm 2 tầng, 8 mái và 3 lối đi. Mỗi lối đi có cửa bằng gỗ sơn màu đỏ, được bó bằng đinh đồng và đai kiên cố.
Hai bên cổng đặt các bức tượng thần Hộ Pháp có ý nghĩa trấn giữ cho ngôi chùa trước những tác động, giữ cho nó luôn được bình yên.
Tháp phước duyên
Có lẽ đây là điểm check-in nổi bật nhất mà hầu như ai khi tới chùa Thiên Mụ đều không thể bỏ qua. Tháp Phước Duyên nằm ngay sau khu vực cổng, nó được ví như biểu tượng của ngôi chùa.
Bửu tháp Phước Duyên, lúc đầu mang tên Từ Nhân, (người Pháp gọi “tháp Khổng Tử” ) bảy tầng bên ngoài hình bát giác (tám góc), bên trong hình tròn, cao hơn 20m, kể từ mặt nước sông Hương thì cao gấp đôi.
Tháp cao 21 m, gồm 7 tầng, được xây dựng ở phía trước chùa vào năm 1844. Mỗi tầng tháp đều có thờ tượng Phật. Bên trong có cầu thang hình xoắn ốc dẫn lên tầng trên cùng, nơi trước đây có thờ tượng Phật bằng vàng.
Bảo điện Đại Hùng
Đại Hùng có ý nghĩa là người hùng là đức Phật, có quyền lực chế ngự mọi quỷ sứ. Ở ngay chính điện, là nơi thờ cúng Phật Di Lặc. Bức tượng Phật được xây dựng hoàn toàn bằng xi măng, sơn màu gỗ. Có dáng vẻ hiền hòa, đôi tai to, nụ cười nhân hậu và một chiếc bụng lớn như chứa đầy sự bao dung.
Không chỉ vậy, Điện Đại Hùng của chùa Thiên Mụ Huế còn lưu trữ bức đại tự có từ năm 1974 cùng một chiếc chuông lớn hình nhật nguyệt, đúc bằng đồng. Vào bên trong, bạn sẽ thấy có tượng Tam Thế Phật nằm ở giữa. Khoảng đất phía sau là nơi chôn cất vị chủ trì của chùa – Pháp sư Thích Đôn Hậu.
Khu mộ Thích Quảng Đôn
Khu mộ nằm cuối khu vườn trong khuôn viên chùa. Công trình lập nên để chôn chất và tôn thờ vị hòa thượng Thích Đôn Hậu – vị chủ trì của chùa. Ông đã dành cả cuộc đời mình cho những hoạt động ích đạo giúp người và giúp đời, cả góp phần phát triển nền Phật giáo Việt Nam.
Đinh Hương Nguyên
Đây là một công trình bằng gỗ rất độc đáo, được xây dựng vào thời vua Lê Thiệu Trị, nằm ngay trước mặt tháp Phước Duyên.
Chiếc xe cổ Austin
Trong chùa Thiên Mụ Huế có một chiếc ô tô cũ được mọi người gìn giữ rất cẩn thận. Chiếc xe Austin Westminster tham gia diễu hành và đưa tiễn vị Hòa thượng Thích Quảng Đức – người tự thiêu mình để chống lại chính quyền Diệm vào ngày 11/6/1963.
Gần nửa thế kỷ trôi qua nhưng chiếc xe cổ Austin vẫn giữ được vẻ đẹp hiện đại, sang trọng. Tuy ngày nay bề ngoài đã có đôi chút hoen gỉ nhưng nó vẫn còn sống mãi với sự kiện hào hùng, đáng tự hào của vị Tổ sư yêu nước này. Du khách hãy ghé qua và chụp ảnh kỷ niệm với nó nhé.
5. Thời gian mở cửa và giá vé tham quan
Giờ mở cửa
Chùa Thiên Mụ mở cửa cả ngày nên bạn có thể thoải mái tham quan. Nếu muốn chụp ảnh đẹp và tận hưởng không gian yên tĩnh của chùa thì 06h00 – 08h00 là khung giờ đẹp, ít các đoàn khách đông đúc. Còn nếu muốn ngắm nhìn hoàng hôn lãng mạn trên bờ sông Hương êm đềm thì hãy có mặt vào khoảng từ 17h00 – 18h00 chiều nhé!
Giá vé
Giá vé tham quan chùa Thiên Mụ hoàn toàn miễn phí.
Bạn có thể ghé thăm một số thắng cảnh, di tích gần chùa Thiên Mụ trong lịch trình của mình. Mức giá của các điểm này chỉ dao động khoảng từ 10.000đ – 100.000đ/người/lượt.
Chùa Thiên Mụ không đồ sộ như đài Borobudur bên Java, không bí ẩn như kim tự tháp Ai Cập, không mỹ miều như đền Taj Mahal xứ Ấn Độ, cũng không lâu đời như nhà thờ Đức Bà Paris,… nhưng thiền tự duyên dáng âm thầm quyến rũ khách lại xem, luôn gây ra một ấn tượng nhớ nhung dạt dào trong lòng người đến viếng.
CÔNG TY CỔ PHẦN DU LỊCH DU HÀNH VIỆT
– Địa chỉ: 216D Xóm Chiếu, Phường 15, Quận 4, Thành phố Hồ Chí Minh
– Điện thoại: 090 811 7228
– Email: duhanhviet.com